توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٥ - باب هشتم ايجاز و اطناب و مساوات

ترجمه‌

باب هشتم: ايجاز و اطناب و مساوات‌

مصنّف گويد:

سكّاكى ميگويد:

امّا ايجاز و اطناب بخاطر اينكه از امور نسبى هستند در اطراف آنها نمى‌توان صحبت كرد مگر آنكه تحقيق و تعيين را ترك نمود و بناء را بر امر عرفى گذارد يعنى آنها را بنحوى تعريف كرد كه مردم متوسّط الحال آنرا درك كنند.

و منظور از « مردم متوسط الحال» كسانى هستند كه در وقت اداء معانى بطورى كه بين ايشان رائج است صحبت و تكلّم نمايند.

البتّه در باب بلاغت اين طرز سخن و تكلّم نه پسنديده بوده و نه مذموم مى‌باشد.

ايجاز: عبارتست از بيان مقصود به كمتر از عبارت متعارف مردم.

اطناب: آنستكه مقصود را به بيشتر از عبارت متعارف مردم بيان كنند

پس از آن مى‌گويد:

اختصار چون امرى است نسبى از اينرو جهت تشخيص آن يا بآنچه قبلا گفته شد بايد مراجعه نمود و يا در ضابطه‌اش بگوئيم:

اختصار آنستكه مقام تكلّم شايسته باشد بيش از آنچه عبارت ذكر شده آورده شود.